Хятадад аяласан тэмдэглэлүүд: Шанхай хот

Ханчжоу хотоос Шанхай хот хүртэл автобусаар 4 цаг орчим явна. Замдаа Хятадын жижиг тосгон, тутарганы тариалангийн талбай, эгц шовх уулыг ажиглаж явлаа. Хурдны замын дагуу барьсан тусгай замыг би эхэндээ анзааргүй. Хойно сууж явсан нэг хүн Бээжин, Шанхайг холбосон хурдны галт тэрэг явж байна хэмээн хэлэхийг сонсоод цонхоор харлаа. Хурдны галт тэрэг сум шиг шунгинаад хажуугаар өнгөрч байлаа. Шанхай хотын талаар надад мэддэг зүйл тун хомс. Хятадын эдийн засаг, бизнесийн төв, 20 сая хүнтэй өндөр байшин барилгатай том хот гэхээс өөр зүйл би хэлж чадахгүй юм. Гэхдээ интернэтээс хайвал энэ хотын тухай олон мэдээлэл гарч ирнэ. 

Шанхай бол Хятад орны зүүн хэсэгт тэнгисийн эрэг дээр байдаг эртний хот. Шанхай хотын тухай түүхэн сурвалж бичигт тэмдэглэсэн үлдээсэн анхны тохиолдол нь Сүн гүрний үед хамаардаг ажээ. Энэ бол ХI-р зуун. 上海 гэдэг энэ хоёр ханзны эхнийх нь дээр гэсэн утга, харин хоёр дахь нь тэнгис гэсэн утга илэрхийлдэг. Өөрөөр хэлбэл Шанхай гэдэг нь тэнгисийн эрэг дээр гэсэн утгатай болж таарч байна. Европчууд Шанхай хотын нэрийг латин үсгээр галиглан бичихдээ янз бүрээр бичиж иржээ. Жишээ нь англичууд Shanghai гэсэн бол германчууд Schanghai, харин Голландчууд Sjanghai францчууд Changhaï гэж бичдэг байв. 1990-ээд оны эхээр латин үсэг ашигладаг бүх улс орнууд Шанхай хотын нэрийг Shanghai хэмээн бичдэг болжээ. Баруун Европчууд Шанхай хотыг "Дорнын Парис", "Дорнын сувд" гэж нэрлэх нь бий. Тэр ч бүү хэл "Азийн янханууд" гэж энэ хотыг доромжилсон өнгө аястайгаар ч хэлсэн тохиолдол бий. 

Шанхай хотын Пудун дүүргийн панорам зураг нэлээн хэдийг дарсан. Үүнийгээ блогтоо оруулая.

Шанхай хотын дундуур Хуанпу гол урсдаг. Хуанпу гол нь Хятадын Шар мөрөнд цутгадаг олон голын нэг юм. Хуанпу голын баруун эрэг дагуу дүүргийг Пуси (浦西 Pǔ-xī), гэж нэрлэдэг. Пуси бол Шанхай хотын хуучин дүүрэг. Харин Голын зүүн эрэг дагуу дүүргийг  Пудун  (浦东 Pǔ-dōng) гэж нэрлэдэг. Энэ бол тэнгэр баганадсан өндөр байшин барилгатай эдийн засаг, бизнес, санхүүгийн төв юм. Шанхай хотод зуны улиралд бороо хур элбэг. Өвлийн улиралд цас ч чамлахааргүй их ордог. 

Сүн гүрний үеэс Шанхай түмэн хүн түжигнэсэн том далайн боомт болжээ. 1553 онд Шанхайд цайз хэрэм барьсан нь угтаа хотын статустай болсоныг нь илэрхийлэх аж. XIX-р зуунаас Шанхай хот стратегийн хувьд чухал түшиц газар болж хувирлаа. Европын худалдаачид усан онгоцоор Шанхайд ирэх нь эрс нэмэгдсэн байна. XIX-р зууны нэгдүгээр хагаст Хар тамхины нэгдүгээр дайны үед Шанхай хотыг Их Британий цэргүүд хяналтандаа авчээ. Шанхайд англи, франц, герман, голландууд өөрсдийн дүүрэг байгуулж байжээ. 1894-1895 оны үед Япончууд Шанхайд өөрсдийн гэсэн хотхонтой болжээ. Япончууд Шанхай хотод анхны үйлдвэр барьж байгуулсан гэдэг. Үүний дараа барууны орнууд ч Шанхайд үйлдвэрийн газар нээжээ. Ингэснээр Шанхай аж үйлдвэрийн хот болох үндэс нь тавигдав. 

Дэлхийн хоёрдугаар дайны галаас зугтсан Европчуудын хувьд Шанхай орогнох газар нь байлаа. 1949 оны 5-р сарын 27-нд Шанхай хотод Хятадын коммунистууд хяналтаа тогтоожээ. Шанхай хот Хятадын коммунистуудын мэдэлд шилжсэн хойно олон арван компаниуд офисоо Хонгконг руу шилжүүлжээ. Гэсэн хэдий ч Шанхай БНХАУ-ын аж үйлдвэрийн төв хэвээр байлаа. 

БНХАУ-ын ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан Зян Зэмин 1990-ээд оны үед Шанхай хотын даргаар ажиллаж байв. Тэрээр татварыг бууруулж, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татав. Үүний үр дүнд Шанхай Ази тив төдийгүй дэлхийд томоохонд тооцогддог санхүү эдийн засаг-бизнесийн төв болж чаджээ. Хятадын эдийн засаг санхүүгийн төв нь байхын төлөө өрсөлдөөн Хонгконг, Шанхай хотын хооронд өрнөж байна. 

Шанхай хот 16 дүүрэг 1 дагуул тосгонтой. Шанхай хотод 20 сая хүн аж төрдөг. Шанхайн оршин суугчид нь Бээжингийн оршин суугчдийн ярьдаг мандарин аялгаар ярьдаггүй. Хятад хэлний Шанхай аялга гэж тусдаа бий. Хятад хэлний Шанхай аялга нь У бүлгийн аялгад хамаардаг. У бүлгийн аялгаар ярьдаггүй хятад хүн Шанхайд ирээд энэ хотын уугуул оршин суугчтай яриад ойлголцож чадахгүй аж.  Шанхай хотын уугуул иргэд бүгд англи хэл мэднэ. Мөн дунд сургуулиасаа эхлээд англи хэл үзэж байгаа Шанхай хотын залуус ч англи хэлэндээ гарамгай юм билээ. Ер нь англи хэл мэддэг харь орны хүн  Шанхай хотод ирээд алзахгүй ээ. 

Шанхай хотод 2010 онд EXPO олон улсын үзэсгэлэн яармаг болж байсан билээ. Шанхайн ЭКСПО үеэр Хятадын павильонд нь одоо Орчин үеийн дүрслэх урлагийн музей ажилладаг. 

 Энэ үзэсгэлэнийн танхим өглөө 10:00 цагаас эхлэн ажилладаг.

Үзэсгэлэнгийн танхим дотор нь ороод үзвэл иймэрхүү урлагийн бүтээлүүд бий.

Их нарийн утга учиртай байгаа биз

Зян Зэмин Шанхай хотын даргаар ажиллаж байгаад суга дэвшиж БНХАУ-ын Ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг 10 жил хашсан. Тийм болохоор түүний зураг Шанхайн үзэсгэлэнгийн танхимд байх нь гарцаагүй.

 Дүрслэх урлагийн музейн бүх үзмэрүүдийнх зургийг аваад блогтоо оруулчих юм бол энэ музей дампуурчих биз. Тийм болохоор бүх  үзмэрийнх нь зурагийг блогтоо  нэмж оруулахаа болихоос. Надад хамгийн их таалагдсан зураг нь энэ байлаа.

Шанхай хотод Shanghai Volkswagen, Shanghai General Motors зэрэг машин угсардаг үйлдвэрүүд, ноутбуук, компьютер, гар утас, зурагт гээд цахилгаан бараа, эмэмнэлэгийн тоног төхөөрөмж, химийн бүтээгдэхүүний, усан онгоцны үйлдвэрүүд бий. 

Шанхай хотын авто замын сүлжээ сайн хөгжсөн. Метро, галт тэрэг, нисэх онгоцны буудал нь дэд бүтэц сайтай.  Давхар замууд хаа сайгүй. 

Шанхай хот  "Хунцяо", "Пудун" гэсэн хоёр онгоцны буудалтай. Пудун нисэх онгоцны буудлаас Шанхай хотын төв хүртэл 30 км бөгөөд соронзон замтай хурдны галт тэргээр 7 минут 21 секунд л явна. 

Шанхай хотын усан онгоцны боомтыг Яньшань гэж нэрлэдэг бөгөөд энд дэлхийн өнцөг булан бүрээс зорчигч тээврийн болон ачаа тээврийн усан онгоц ирдэг.

ХХ-р зууны нэгдүгээр хагаст Шанхай хотод машин явж эхлэжээ. Энэ нь Хятадууд хөсөг тэрэг чийчаантай танилцсан анхны тохиолдол байв. Бас Хятадын хотуудаас хамгийн түрүүнд Шанхайд цэвэр бохир усны шугам хоолойн инженерийн дэд бүтэцтэй болжээ. Ингээд бодохоор Шанхай яах аргагүй Хятадын бусад хот суурингаас дэвшингүй байж. Ядаж л Шанхайн хятадууд шүршүүрт усанд орж, боловсон жорлон хэрэглээд дадал зуршил болчихсон. 

Шанхай хотын оршин суугчид бусад бүс нутгийн хятадуудыг бодвол илүү соёлжсон, европжуу бөгөөд их цэмцгэр цэвэрхэн. Иймд Шанхайчууд "хамраа сөхсөн", "их зантай хүмүүс" гэж бусад нутгийн Хятадууд ярих нь бий. Хятадын өөр бүс нутгаас ирсэн хүнийг Шанхайн уугуул оршин суугч хэл ярианы аялгаар нь, бас ахуйн соёл, биеэ авч яваа байдлаар нь дорхноо л мэднэ. Тэгээд өөр бүс нутгаас ирсэн хүнийг ялгаварлан гадуурхах нь түгээмэл. 

Шанхай хот бол Хятадын кино урлагийн хөгжлийн эх өлгий болсон газар. Хятадын хамгийн анхны киног 1913 онд Шанхай хотод хийж байжээ. "Хэцүү эхнэр нөхөр" /(難夫難妻,/ гэдэг энэ бүтээлээр Хятадын киноны түүх эхлэсэн. 1930-аад он гэхэд Шанхайн киноны аж үйлдвэрлэл цэцэглэн хөгжиж бараг л Мэрилин Монротой эн дүйцэхээр кино одууд төрөн гаржээ. Тэдгээр кино одууд нь хэдэн сая шүтэн бишрэгчтэй.  Жишээ нь Шанхайн кино од Жоу Сюань гэдэг бүсгүй  байсан бөгөөд 1957 онд амиа хорлосон нь тухайн үедээ л бөөн дуулиан болж байв. 

Шанхай хотын нэгэн хуучин дүүргийг яг тэр хэвээр нь авч үлдээд кино зураг авахдаа ашигладаг юм байна. Shanghai film park гэж нэрлэсэн энэ газар эртний дүр төрхийг бүрэн дүүрэн хадгалж чаджээ. Энд кино зураг авахаас гадна гадаад дотоодын жуулчидыг тодорхой төлбөртэйгээр дотогш оруулж үзүүлнэ. Нэг ёсондоо задгай тэнгэр доорх музей л гэсэн үг. Шанхай кино парк дотор байдаг энэ хуучны трамвай нь одоо ч ажилладаг. Жуулчид суугаад тухайн дүүргийг бүтэн тойрч явж болно.

Шанхай хот ХХ- р зууны эхээр нэг иймэрхүү л байж дээ.

1930-аад оны үед Шанхайн кино театраар үзүүлж байсан киноны зарлалын самбар.

Шанхай хотын хуучин нарийн гудамж. Дотуур нь ганцаараа явахад эвгүй л юм билээ. 

Шанхайд европчууд шилжин ирж, өөрсдийн суурин, хотхон, дүүрэг байгуулж байсны ул мөр одоо ч хэвээрээ.

Шанхай хотын бахархал болсон нэг том байгууламж бол "Дорнын сувд" (The Oriental Pearl TV tower) гэж хятадууд өөрсдөө нэрлэсэн Телевизийн цамхаг юм. 

Энэ телевизийн цамхаг 468 метрийн өндөр бөгөөд Ази тивдээ өндөрийн хэмжээгээрээ 3-рт ордог цамхаг. Харин дэлхийн хэмжээнд өндөрөөрөө 5-рт бичигддэг. "Дорнын сувд" цамхаг Шанхай хотын Пудун дүүрэгт Хуанпу голын эрэг дээр бий. Энэ цамхагийн 267 метрийн өндөрт шал нь эргэдэг ресторан, 271 метрийн өндөрт диксо бар, 20 тасалгаатай караоке бий. Харин 350 метрийн өндөрт пентхаус байх бөгөөд эндээс Шанхай хотыг харж болно. 

Цамхагийн пентхаусын шалыг нь зузаан шилээр хийсэн тул хөл доорхоо шууд нэвт харах боломжтой. "Дорнын сувд" телевизийн цамхагийг 1990-1994 оны хооронд барьжээ.  Цамхагийн 350 метрийн өндрөөс Шанхай хотыг харахад нэг иймэрхүү.

 

Шанхайд очсон дараагийн газар нь тус хотын муей байлаа. 

4 давхар  барилгатай энэ музейд Монголтой холбоотой хэд хэдэн үзмэр байсан нь анхаарал татлаа.

 Монгол шатар 

Монгол эмэгтэйн гоёл чимэглэл

Монгол хөөрөг, мөнгөн аяга 

Монгол адуучин эрийн морины дөрөө

Харин энэ бол манж үндэстний хувцас

Манжийн үеийн мебель тавилга

Хятадын эртний Шиа улсын үеийн зоос

Манж гүрний үед хэрэглэж байсан цаасан мөнгөн тэмдэгт. Монгол бичгээр бичсэн хэдэн үг бий.

За ингээд Шанхайд үзсэн харсан зүйлээ сийрүүлэхэд нэг иймэрхүү байлаа. Нэмээд хэлэхэд Шанхайгийн  оршин суугчид их царайлаг юм байна лээ шүү.

 

Хятадад аяласан тэмдэглэлүүд: Ханчжоу хотод өнгөрүүлсэн нэг өдөр

Хятадад ирээд очсон дараагийн хот бол Ханчжоу байлаа. Чанша хотоос Ханчжоу хот руу Хятадын орон нутгийн онгоцоор ниссэн юм. Дашрамд дурьдахад хятадын орон нутгийн онгоцны үйлчилгээ нь их сайн юм байна шүү. Харин Хятадын нийслэл Бээжин хотоос Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хот руу нисгэдэг онгоцны үйлчилгээ нь их тааруухан юм шиг санагдсан. 

Чанша 3 сая хүн амтай, өдөртөө 4 сая хүн энэ хотод ирж буцдаг гээд болохоор бас л том хот юмаа. Чаншагийн нисэх онгоцны буудлын хүлээлгийн танхимд өөрийнхөө суух онгоцоо хүлээх зуураа 5 минут тутамд хөөрч байгаа онгоцыг ажиглаж суулаа. AIR CHINA  гэж компанийг л монголчууд бид сайн мэддэг болохоос биш, Хятадад иргэний агаарын тээврийн өчнөөн олон компани байдаг юм байна лээ. 

Миний суудал далавчны харалдаа цонхон талд таарчээ. Үүлэн дээгүүр шунгинаж явахдаа Хятадын тэнгэрийн талаар бодлоо. Хятадад тэнгэр нь их бүүдгэр саарал юм билээ. Гэхдээ үүлнээс дээгүүр бол байдаг л цэнхэр тэнгэр. Агаарын бохирдол ихтэй болохоор Хятадын тэнгэр тийм саарал байдаг юм бол уу гэж бодсон шд. Чаншагаас Ханчжоу хот руу ойролцоогоор 3 цаг орчим нисдэг юм билээ.  Ханчжоуд ирээд хамгийн түрүүнд өдрийн хоол идлээ. Энэ ширээн дээр тавьсан олон хоолноос миний идэж чадах юм тун ховор байсан даа.

Хоолны дараа  West Lake буюу монголоор Баруун нууранд очлоо. Энэ нуур жуулчидын очих дуртай газрын нэг юм байна. Хятадын эзэн хаадууд ч энэ нууранд ирж амардаг байжээ. 

Ийм моторт завинд жуулчид суугаад нууран мандал дээгүүр хөвнө. Завьтай аялал ойролцоогоор 40 минут орчим үргэлжилнэ.

Ханчжоу хотод очсон дараагийн газар нь худалдааны гудамж байлаа. Энэ гудамжинд Хятадын бэлэг дурсгалын зүйл худалддаг мухлаг, дэлгүүр тоо томшгүй олон байлаа.

 Энэ гудамжинд гадаадын жуулчид их олон. Хятадын дотоодын жуулчид ч бас ирдэг л юм байна лээ. Энэ гудамжаар бүтэн 1 цаг 30 орчим алхаж, дэлгүүр хэслээ.

Бэлэг дурсгалын нэг дэлгүүрт орсон чинь Хятадын төрийн сүлдтэй ийм паспорт зарж байна. Анх төрсөн сэтгэгдэл: Хятадын хүн ам 1 тэрбум 300 сая гээд байдаг. Ингээд паспортоо зараад байхаар Хятадын хүн ам олон байлгүй яахав. Хэхэ

Гэхдээ энэ бол хуурамч, тоглоомын гэмээр паспорт байлаа. Сайн анзаарах юм бол энэ паспорт дээр LADY KILLER, GOOD PUBLIC, BEST LOVER гэх мэт марзан үг англиар бичсэн байна лээ.

Тэгээд ийм хуурамч паспорт нь их хямдхан. Ердөө 10 юань. Хятадын паспорт гэснээс БНХАУ өөрийн иргэддээ бас иргэний үнэмлэх - ухаалаг карт өгсөн юм билээ. Ер нь дэлхий нийтээрээ л газар сайгүй ИРГЭНИЙ ЦАХИМ УХААЛАГ ҮНЭМЛЭХТЭЙ болсон юм байна гэж бодсон. 

 Оросоос хэдэн мянган километрийн хол байдаг Ханчжоу хотод орос үндэсний тоглоом МАТРЕШКА зарж байх юм. Аваад үзлээ. Мод их муутай юм. Манжуурт явж байхад бас орос МАТРЕШКА зарж байсан билээ. Ер нь бол Хятадаас матрешка худалдаж аваад хэрэггүй л гэж зөвлөмөөр байна. Харин Орос руу явах юм бол жинхэнэ оригиналийг худалдаж авсан нь дээр. 

"Тансан ламын баруун этгээдэд зорчсон тэмдэглэл" гэдэг Хятадын эртний сонгодог зохиолыг мэднэ биз дээ. Хятадын Тан улсын Сюань Зан гэдэг лам гурван шавийнхаа хамт Энэтхэгт очиж буддын шашны ном судар авч ирэхээр явдаг. Замдаа олон сонин адал явдалтай учирсан тухай энэ зохиолд гардаг даа. Тансан ламын энэ аялалын тухай үзүүлдэг олон ангит кино ч байдаг. Намайг жаахан байхад Өвөрмонголын телевизээр мөн ч олон удаа "Тансан ламын баруун этгээдэд зорчсон тэмдэглэл" олон ангит киног гаргаж байлаа. Монголын Үндэсний Телевизээр 1997 онд энэ киног бас үзүүлж байсан. 

Тэгвэл сувенир нь ингээд байж байна даа.

Бурхан багшийг залсан дэлгүүр энэ худалдааны гудамжинд байсан.

Хятад улсад зарахгүй юм гэж алга аа. Жуулчидад зориулсан энэ гудамжинд чавх хүртэл зарж байна лээ. Чавх бол их аюултай зэвсэг шүү. 

 Ханчжоугийн худалдааны гудамж нь нэг иймэрхүү. Их олон дэлгүүр байсан боловч бүгдээр нь орж амжаагүй ээ. Гэхдээ зарж байгаа зүйлүүд нь нэгэн хэвийн. Хүнд хэрэгтэй ч юм шиг, хэрэггүй ч юм шиг. Ханчжоугийн худалдааны гудамжнаас миний хийсэн наймаа гэвэл хөргөгч дээр наадаг ардаа соронзтой HANGZHOU  гэсэн бичигтэй сувернир байлаа. 

Ханчжоу хотын нэгэн зочид буудалд хоноод маргааш өглөө нь автобусаар Шанхай руу явлаа. Ханчжоу хотоос Шанхай руу автобусаар ойролцоогоор 4,5 цаг явдаг юм байна. Шанхай орох замдаа хятад ногоон цай зардаг нэгэн тосгонд түр зогслоо.  Уулын бэлээр ногоон цай ургуулж байна. Би өмнө нь ногоон цайны тариаланг харж байгаагүй тул миний хувьд сонирхолтой л байлаа. 

Энэ хөшөө ямар ч учиртай юм байгаан бүү мэд. 

Энэ тосгонд гадаадын жуулчид их ирдэг юм байна. Ирсэн гадаадын жуулчдад ногоон цайны талаар ухуулга сурталчилгаа хийгээд, жижигхэн туршилт хийж үзүүлнэ. Эцэст нь ногоон цайгаа зарна.  

Энд ирсэн гадаадын жуулчдад үзүүлдэг туршилт ид дундаа. Шилэн аяганд цагаан будаа хийх юм. Тэгээд дээр нь эмнэлэгийн шарх цэвэрлэдэг йод дээр нь жаахан дусаачих юм. Мэдээж цагаан будааны өнгө нь хувираад хар бор болж орхино. Энэ бол экологийн бохирдол, буруу хооллолт зэргээс болж хордсон хүний бие махбод гээд та бүхэн төсөөлөөд үз. Харин одоо ногоон цай уувал ямар үр дүнд хүрэхийг харцгаая гэж хэлээд найруулсан халуун ногоон цай шилэн аягандаа хийгээд халбагаар хутгав. Цагаан будааны өнгө нь аажмаар хувирсаар буцаад анхны өнгөн төрхөндөө орох нь тэр.  

Ногоон цайны найрлагатай бэлдмэлийг бас энд зарж байна. Өдөрт гурван удаа уух юм бол бие организм цэвэрлэгдэнэ. Хүний биенд хуримтлагдсан хортой бодис гадагшилна. Бас бэлгийн сулралд орж байгаа эр хүн энэ бэлдмэлийг ууж болно гээд энэ тайбарлагч хүүхэн гадаадын жуулчидын тархийг угааж өгсөн. Тархи нь угаагдсан гадаадын жуулчид ногоон цай, бас нөгөө шидэт бэлдмэлээс нь авч байна лээ. Харин би аль алинаас нь аваагүй ээ. Сайхан шоу үзлээ л гэж бодоод өнгөрсөн.  Ногоон цайны тосгонд хэсэг саатаад Шанхайд очсон доо. Дараагийн удаа Шанхайд өнгөрүүлсэн өдрүүдийнхээ талаар бичье дээ. 

Хятадад аяласан тэмдэглэлүүд: Нуурын өмнөх нутагт

Блогтоо салхи оруулая. Угаасаа бичээд байх гоц гойд зүйл тохиолдохгүй болохоор юугаа ч бичих юм билээ. Харин 6 сарын гурав дахь долоо хоногоос эхлээд Хятад Улс руу явах завшаан тохиолоо. Эхний зогсоол Бээжин хот байлаа. 

Air China компаний онгоц газардсан хойно Бээжингийн нисэх онгоцны буудлын терминал нь ачаалал ихтэй байна. Иймд та бүхнийг автобусаар терминалын барилга руу хүргэнэ гэж үйлчлэгч дотуур холбоогоор зарлалаа. Хэсэг хугацааны дараа автобус нь ирсэн бололтой. Онгоцны хаалгаар буугаад өргөгч шатны гишгүүр дээр хөл тавьмагц буузны жигнүүр рүү орчих шиг л боллоо. Бээжин бүгчим, салхигүй, хурц нар шарсан сонин газар байна лээ шд. Энэ бол анхны сэтгэгдэл. Бээжингийн нисэх онгоцны буудлын терминал дотор ороод эйр кондишний сайхан сэнгэнэсэн хүйтэн агаарыг мэдрээд тайвширсан шд. 

Ер нь Хятадад интернэтэд холбогдоно гэдэг нэлээн асуудал юм байна лээ. Нисэх буудлын AIRPORT FREE WI-FI гэсэн хэрнээ л Интернэтэд орохын тулд утасны дугаараа бүртгүүлж, бөөн шат дамжлага болно. Интернэтийн хурд нь удаан гэж жигтэйхэн. 

Миний зорьсон газар Бээжин биш байлаа. Иймээс Бээжингийн нисэх онгоцны буудалд 3 цаг орчим саатаад хятадын орон нутгийн онгоцоор дараагийн аялалдаа гарлаа. Дашрамд дурьдахад Air China компаний Монгол руу аялуулдаг онгоц нь жижигхэн, бас үйлчилгээ нь ч жаахан даржин юм. Гэтэл Хятадын орон нутгийн онгоц нь илүү дээр юм шиг санагдсан.

 Air China-ийн онгоцны хоол нэг иймэрхүү юм байна лээ. За энэ онгоцны хоол ч яахав. Шалдар булдир зүйл. Бээжингээс орон нутгийнх нь онгоцоор Хунань мужийн Чанша хотод ирлээ. Чанша хот бол БНХАУ-ын Хунань мужийн захиргаа байдаг. Манайхаар бол аймгийн төв л юм даа. 

Хунань мужын нэрийг монгол хэл рүү орчуулах юм бол нуурын өмнөх нутаг гэсэн утга илэрхийлнэ. Хунань муж 65 сая оршин суугчтай. Хүн амынхаа тоогоор БНХАУ-даа 7-р байр эзлэдэг. Энэ газар нутагт манай тооллын өмнөх V-IV зууны үед мань үндэстнүүд оршин суудаг байжээ. Тэд Чу вант улсыг байгуулсан байдаг. Манай тооллын IV зуунаас хятадууд энэ нутагт суурьшиж эхлэсэн байдаг. VII-VIII зуунд энэ нутаг Сидао, Дундао тойрогт багтаж байв. 

Харин IX-XII зуунд Синху, XVIII-XVII зуунд энэ нутгийг Хугуан муж гэж нэрлэж байсан юм. Хунань муж өнөөгийн хил хязгаараараа 1668 онд олжээ. Өөрөөр хэлбэл, Хугуан мужын өмнөд хэсгийг Хунань гэж нэрлэх болсон байна. XVIII зууны сүүлээр Хунань мужийн нутагт “Цагаан лянхуа” бүлэглэлийнхэн идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байжээ. Цагаан лянхуа бүлэглэлийг тариачид үүсгэн байгуулсан юм. 1852-1854 онд тариачид бослого зохион байгуулж байлаа. Хятадын түүхэнд тайпины бослого гэж тэмдэглэгдэн үлдсэн юм. 

1925-1927 онд Хунань муж тариачны хөдөлгөөний гол талбар нь болж байв. 1927-1934 онд энд хувьсгалт бүлэглэл үүссэн байна. 1937-1945 онд Хунань мужийн нутаг дэвсгэрийг дийлэнх нь Японы эзлэн түрэмгийлэгчдийн мэдэлд орсон байжээ. 1949 оны 8-р сард Хунань мужийг Хятадын ардын чөлөөлөх арми хяналтандаа оруулжээ.

Энэ нутгаас төрсөн алдартай хүмүүсийн гэвэл цаас зохион бүтээсэн Цай Лун, хятадын улстөрч, удирдагч Мао Зэ Дун, Лю Шаоци нарыг дурдаж болно. За ингээд Хунань мужын талаар товчхон дурьдахад ийм байна. Харин одоо Хунань мужын төв Чанша хотын талаар олж мэдсэн зүйлээ товчхон бичье.  Чанша хот 3 сая 617 мянган оршин суугчтай. Гэвч энэ хотод байнга ирж, очдог хүнийг оролцуулах юм бол ойролцоогоор 7 сая хүн энэ хотод бужигнаж байдаг юм гэнэ.

Чанша бол Хятадын эртний хот. X зуунд энэ хот Чу улсын нийслэл байв.  Чанша хотын нутаг дэвсгэрээс манай тооллын 500 оны үед хамаарах  төмөр илд сэлэм олдож байжээ. Мөн манай эрины 302 онд хамаарах бунхан, шарил олж байв. Мөн Чанша хотын нутгаас манай эрины 9 зууны үеийн Мавандуй гэдэг бунхан олсон юм. Хятадын удирдагч Мао Зэ Дун Хунань мужийн уугуул юм. Мао Зэ Дун энэ хотоос улстөрийн амьдралд оролцож эхлэсэн. 1913-1918 онд Мао Зэ Дун Хунаны багшийн сургуулийн оюутан байжээ. 1920-1922 онд багшаар ажиллаж байсан. Хятадын иргэний дайны үед түүний сургуулийн барилга сүйджээ. Гэвч дараа нь сургуулийн барилгийг сэргээн барьсан юм. Хунань муж дахь Хятадын коммунист намын үүрийг Мао Зэ Дун удирдан зохион байгуулж байсан. Тус намын байрлаж байсан барилгыг хожим музей болгосон юм.

1939-1944 оны Хятад-Японы дайны үед Чанша хотыг эзлэн авахыг япончууд санаархаж байв. 1938 онд Чанша хотод томоохон гал түймэр гарчээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед хамгийн их галд өртөж шатсан хотуудын тоонд Чанша хот ордог. Японы Нагасаки, Хиросимо, Оросын Сталинград, Хятадын Чанша хот ордог. 

Харин одоо бол Чанша өндөр технологийг хөгжүүлж байгаа эрдэм шинжилгээний лабораторууд, хүнд үйлдвэр хөгжүүлсэн "аж үйлдвэрийн бүс" юм байна. Химийн бүтээгдэхүүн, хөдөө аж ахуйн үйлдвэр, тоног төхөөрөмж, цемент, резин, шаазан, цаасны үйлдвэр энэ хотод бий. 

Бас хотоос холгүй нүүрсний уурхай байдаг. Энэ хот гадаадын хөрөнгө оруулагчдын арааны шүлсийг асгаруулдаг газар юм байхаа. 

Чанша хотын гол тээврийн хэрэгсэл нь автобус. Автобусны тасалбарын үнэ 2 юань. Хэдэн ч буудал явсан 2 юань л төлнө. Автобусны урд хаалгаар ороод жолоочийн хажууд байрлуулсан хайрцаг руу 2 юань хийнэ. Нутгийн хүмүүс бол карт уншуулаад л төлбөрөө хийдэг юм байна лээ.  

2014 оны 4-р сарын 29-өөс Чанша хотод метроны сүлжээ нээгджээ. 2016 онд энэ хотын өмнөд галт тэрэгний буудлаас Хуанхуа нисэх онгоцны буудал хүртэл метроны шугам нээгдэх юм. Нийтдээ метроны 7 чиглэл байгуулагдах ажээ.  

 Чанша хотод Хятадын өмнөд хэсгийг төв хэсэгтэй холбодог төмөр замын гол зангилаа сүлжээ байдаг. Чанша хотоос Ухань, Гуанчжоу, Ханчжоу, Чанша-Куньмин гэсэн чиглэлээр өндөр хурдны галт тэрэг явдаг. Чанша хотын Хуанхуа олон улсын нисэх онгоцны буудал нь хотын төвөөс 20 км алсад байдаг. Хуанхуа нисэх онгоцны буудал нь Хятад улсдаа хамгийн их ачаалалтай. Энэ нисэх онгоцны буудлаас Бээжин, Куньмин, Наньнин, Ченду, Гуанчжоу, Ланьчжоу, Фучжоу, Сиань, Өрөмч, Шанхай, Харбин зэрэг хотууд руу тогтмол нислэгтэй. Мөн БНСУ-ын Сөүл, Сингапур, Тайваний Тайбэй хот руу олон улсын нислэг үйлддэг.

Чанша хотод Хятадын Ардын Чөлөөлөх Армийн харъяа “Батлан хамгаалах-техникийн цэргийн их сургууль” бий. Энэ сургууль суперкомпьютер, мөн сансрын техник хэрэгсэл зохион бүтээдэг. Чанша хотод хэд хэдэн музей, театр, сүм, Католик шашны ширээт лам бий. Энэ хотод Мао Зэ Дуны залуу үеийнх нь хөшөө,  мөн 99 метрийн өндөр Гуаньинь гэдэг бурханы хөшөө бий. Энэ нь Хятад улсын хамгийн өндөр бурхны хөшөө гэж тооцогддог.

За ингээд Хунань муж, Чанша хотын талаар товчхондоо иймэрхүү. Чаншад байхдаа очиж үзсэн нэг сонирхол татсан газар нь Шаошань кино студи (Xiaoxiang Film Studio) байлаа. Олон ангит кино, жүжгийн зураг авдаг студид нь орж үзлээ. 

Чанша хотын тухай өнөөдөртөө ингээд дуусгая. Миний дараагийн очсон хот бол Ханчжоу байлаа.