10 жилийн хүүхдүүд

Өнөөдөр MNED ах ажлаа тараад хүүхэдтэйгээ уулзав. Ажил тарахын алдад өөрөө утасдаж байна. Ажлаа гялс мялс дуусгаад хүүхэд рүүгээ явлаа. Хариад гэрт хийх ажил байгаа болохоор нэг их удсангүй. Хэсэг гэрт нь саатаад өөрийнхөө гэрийн зүг хүлгийн жолоо залав. Бараг гэрийнхээ гадаа шахуу явж байгаад 10 жилийн ангийхаа нэг охинтой (хүүхэнтэй) таарлаа. Би ер нь хүн танихдаа муу юм аа. Тэр намайг таниж хүүе .... гээд нэрээр минь дуудахаар нь л олж харлаа ш дээ. Тэгээгүй MNED ах бол анзаарахгүй л хажуугаар нь зөрөх гэж байлаа. Харсан чинь танил царай. 10-р анги төгссөнөөсөө хойш өнөөдөр тааралдсан охинтой огт тааралдаж, уулзаж байгаагүй. Ажил төрөл сайн уу? Гэр бүлтэй болсон уу? Гэр хуучиндаа юу гээд гудамжинд жаахан буу халав. 10 жилд байхдаа их толгой сайтан охин байсан юм. Физикийн хичээл дээр яг миний ард суудаг. Физикийн тоо бодох даалгавар ирэх юм бол эргэж харж байгаад сайхан будаа иддэг байж билээ. Нөгөөх чинь надад хуулуулахгүй гээд л сүр юм болно оо. Би ч угаасаа үсэг тоо холилдсон алгебр (айл гэр), геометр (гоо мээтэр) мэтийн хичээлийг нэг их сонирхдоггүй байсан даа. 10 жилийн ангийнхаа хүүхэдтэй тааралдсан чинь бас гоё байна шүү. 10 р анги төгсөөд овоо л хэдэн жил өнгөрч дээ. Сар гарангийн өмнө бас гудамжинд явж байсан чинь нэг өндөр хүүхэн нэрээр маань дуудаж байна. Харсан чинь тайрмал үстэй, уруул амаа будсан, цэвэрхэн, биеэ гоё авч явдаг хүүхэн. Учиргүй танимхайраар нь эхэндээ гайхлаа. Дотороо хэн билээ гэж хальт бодоод... Сайн хараад байсан чинь 10 жилийн ангийн хүүхэд. Хүмүүсийн гадаад дүр төрх нь бас өөрчлөгдсөн байсан шүү. Ядаж байхад би хүн танихдаа муу юмаа.
Блог дээрээ FEEDJIT Live Traffic Feed суулгах их зүгээр юмаа. Хаанаас хэдэн цагийн үед орж ирсэн нь бүртгэгдээд их аятайхан. Миний блогоор өдөртөө өч төчнөөн хүн орж гардагийн байна. Тэд нар харин comment үлдээхгүй л чимээгүйхэн гараад явдагийн байна. Би амьдарч байх л юм бол бичиж л байна. Тэд ч бас блогийн хаалгаар минь орж л байг...

COMING OUT буюу ухаантайд нь уншигдана.

Өчигдөр нэг танилдаа "coming out " хийлээ. Ийм үе бидэн шиг хүмүүсийн амьдралд хэзээ нэгэн цагт гарцаагүй тохиолддог л байх. Миний хувьд эрт орой хэзээ нэгэн цагт ийм юм болох л байсан. Агт алдвал барьж болно. Ам алдвал барьж болохгүй гэдэг. Coming out хийхийн өмнө зүрх түг түг гээд л байсан. Яг л анхны болзоонд зогсож байгаа юм шиг. Анх болзож байхад цаашид яах бол гэдэг асуулт өөртөө тавьж байсан. Тэгвэл өчигдөр бас л энэ str8 найз маань яаж хүлээж авах бол гэж түгшиж байлаа. Хийвэл бүү ай, айвал бүү хий гэдэг үг ч байдаг. Нэлээн дээхнэ үед Эршүү блог дээрээ яг энэ сэдвээр "...Хэнд coming out хийж болох вэ? Coming out хийснээр надад ямар өөрчлөлт гарах вэ? Яахав дээ, хөндийрөх нэг нь хөндийрнө л биз, хов зөөгөөд чалчаад явах нь явна л биз, үзэн ядаад хараагаад, надаас зугтаад, намайг муулаад шоолоод, надаар зугаагаа гаргаад тэд юу хожих вэ?..." гэж бичиж байсан нь миний санаанд орлоо.

Мэдээжийн хэрэг би итгэл дааж чадна байх гэж итгэсэн хүндээ coming out хийсэн. Тэр найз маань их тайван хүлээж авсан. Харин одоо сэтгэл уужирчихлаа.

Зуны халуун өдрүүд,өөр бас бус юм...

Улаанбаатар хотод сүүлийн хоёр дарааллаад 33 хэмийн халуун. Миний ажлын өрөө шинээр барьсан өргөтгөлийн хэсэгт байдаг болохоор аймшигтай халуун. Халуун болохоор халж, хүйтэн сэрүүн болохоор хөрчихдөг хачин өрөө.Орчины дагаад хувирдаг хамелеон шиг балай өрөө шүү. Өнөөдөр би дээгүүр доогуур гүйж байж air-conditioner өрөөндөө тавиулахаар боллоо. Наадмын дараахан Номхон далайн цаанаас нагац эгч ирэв. Олон жил Монголд байгаагүй болохоор орчиндоо дасах гэж хэцүүхэн л байгаа бололтой. Юуны түрүүнд Улаанбаатар хотын орчин, гудамжаар хөглөрсөн хог, барилгийн шороо нүдэнд нь тусаж. Ер нь гадаадад олон удаан амьдарсан хүмүүст байтугай, энд суурин амьдарч байгаа бид нар ч өөрсдөө аль болох хотын захад нам жимхэн хувийн байшинд амьдрахын хүсэл болоод байгаа даа. Би ч бас жил гарангийн өмнө хойноос ирээд хог новш, тоос шороог нь хараад сэтгэл гонсойж яана даа гэж шогширч байж билээ. Нагац эгчийн нөхөр нь хэд хоногийн дараа араас нь ирнэ. Тэгээд 8 сарын эхээр хамтдаа буцаад явах юм. Гадаад паспорт нь хуучин загварынх болохоор шинийг авахаас эхлээд Монголд үлдээгээд явсан өмч хөрөнгө, орон сууцаа зарах барих гээд л хөөцөлдөх ажил бишгүй байгаа бололтой. Интернэт хөгжсөн өнөө үед хамаг юмаа э- шуудан, төлбөрийн картаар хийгээд болоод байхад Монголчууд ажил хөөцөлдөх, гэрийн суурин утасны төлбөр төлөх гэж аль нэг газар очиж оочерт зогсож хамаг цагаа дэмий үрдэг хэвээрээ байгаа юм уу гээд гайхаж байна. Энэ бүхнээс миний хийсэн дүгнэлт: Хол, удаан амьдарсан хүмүүс бас Монголын нийгмийн бодит байдлаас жаахан хөндийрч, сэтгэхүй нь бас жаахан өөр болчихдог юм байна. За тэр яахав.
Сониноос наадмаас хойш хүүхэдтэйгээ уулзах завгүй байсан юм. Саяхан нэг өдөр уулзлаа. Нөгөөх чинь тунирхаад учиргүй сүйд болж байна....
Өө, нээрээ эргээд эрдмийн мөр хөөж явах нэг шанс гарч магадгүй болоод байгаа. Одоохондоо хүлээлтийн байдалтай л сууж байна. 8 сарын эхээр Хамарын хийд рүү явах санаатай. Тэнд дэлхийн энергийн төв байдаг юм гэнэ ээ. 8 сарын эхээр ажлаасаа чөлөө аваад энергийн төв рүү ухас хийнэ ээ.

Энэ жилийн наадмын өнгө

Энэ жилийн хурдан мориний уралдаанд түрүүлсэн мориний цол дуудна гэж хачин урт сунжарсан юм бол байна аа. Жишээ нь Аман хүзүүнд Төв аймгийн Лүн сумын харьяат, алдарт уяач, “..........” группийн захирал Б-ийн бор давхисан. Уяа сойлгыг нь манлай уяач С тааруулсан байна гэсэн мэдээ явж байх юм. Хуучин бол уяач, унасан хүүхдийг нь л магтдаг байсан. Одоо бол шинэ уяа сойлгийг нь тааруулсан уяач, унаж хурдлуулсан хүүхдийг нь тоохоо больсон бололтой. Нөгөө мориний эзэн нь л өөрөө морионийхоо уяа сойлгоо тааруулж хөлс хүчээ гаргаж бэлдсэн юм шиг аашлах юм аа. Зурагтаар эзэн нь микрофон шүүрч аваад л миний энэ морь бол энэ ч наадам, тэр ч даншигт түрүүлж байсан гээд л онгироод байх юм. Уг нь бол ачааны хүндийг үүрсэн нөгөө муу уяач, унаач хүүхдийг л гаргамаар юм. Одоо байдал өөрчлөгдсөн бололтой. Өнөө муу УИХ-ын гишүүн Улаан хүртэл уяач болоод хувирчихаж. Эцсийн эцэст Улаан гуай өөрөө наадамд морь сойгоод хөлсөө дуслуулсан нь юу л бол.... Ар сүүдэрт нь үлдэж байгаа уяачийг өрөвдөх сэтгэл төрлөө. Одоо ч тэгээд хурдан мориний уралдаан гэж мөнгөтэй хүмүүсийн зугаа л болж дээ. Энэ жилийн наадмын их насны мориний уралдаанд Улаанбаатар хотын Чингэлтэй дүүргийн харьяат, “Би энд Жи” группийн захирал Ц.Ганбат гэдэг хүний өмч хөрөнгө болсон хурдан морь хамгийн түрүүнд барианд иржээ. Гэвч түүний морийг наадмын тухай хуульд зааснаар унаач хүүхэдгүй ирсэн тур нэг байр ухрааж барих дүрмийн дагуу аман хүзүүнд ирснээр тооцсон гэх юм. Миний бодлоор хүүхдийг нь биш, морийг нь уралдуулж байгаа болохоор хуулийн энэ заалт шудрага биш санагдав. Хурдны морь унаж яваад ойчиж унасан хүүхдийн буруутай гэж үү? Өөр нэг хачин балай ч гэмээр бодол толгойд орж ирлээ. УИХ-ын тухай хуулинд "УИХ-ийн гишүүний бие, байр, сууц нь халдашгүй дархан байна" гэсэн заалт байдаг. Энэ заалтыг УИХ-ын гишүүн Бат-Эрдэнэ гуай саяхан л мэдсэн байх. Тэгээд л энэ жил наадамд зодоглоогүй болов уу. УИХ-ын гишүүний бие халдашгүй дархан байх ёстой гэдийг мань аварга мэдэхгүй УИХ-д гарсан хойноо ч наадмаар зодоглоод байж л дээ. Харин энэ жилээс тэр барилдсангүй. Хуулиа олж уншсан байх гэж найдахаас. УИХ-ын гишүүн, дархан аварга Бат-Эрдэнэ баруун жигүүрээс гарч барилдаж .... бөхийг амлан авч тамлан зовоон оо гээд л цол дуудахаар сонин сонсогдох байх. Тэрнээс гадна саяхан УИХ-д сонгогдсон сумочин К.Батбаяр телевизээр дуулж байх юм. Дажгүй л дуулдаг юм байна лээ. Нөгөө муу зохиолын дууны мастер Жавхлан, Баясгаланг ажилгүй болгох нь ээ. Гэхдээ одоо УИХ-ын гишүүн болж байгаа гэдгээ бас бодолцож баймаар юм. Өмнө нь сумочин байхдаа дуулж хуурдах дуртай байсан нь тэндээ л юм байгаа биз гэж бодлоо.Энэ жилийн наадмаар төрийн өндөрлөгүүд, УИХ-ын гишүүд их энгийн даруухан хувцаслаж. Ихэнхи нь даавуун дээл өмсжээ. Өмнөх жилүүдэд бүгдээрээ хачин хачин загвартай шар, улаан торгон дээл өмсөөд жанжин малгай толгой дээрээ тавиад төв цэнгэлдэхэд ирдэ сэн. Торгон дээл өмсөөд намс намс гээд алхаж байгааг нь харахаар Чингис хаан, эсвэл Мандухай сэцэн хатан кинонд тоглох гэж байгаа жүжигчин шиг хошин харагддаг байж билээ. Харин амьдрал хэцүү байна гээд бослого хөдөлгөөн гараад байгаа болохоор төрийн түшээд торгон дээл өмсөж тансаглаагүй бололтой. Цэнгэлдэхийн гадуур хуушуур олдохгүй үнэ нь тэнгэрт хадсан сурагтай. Стадионы гадаа 50 метрийн өндөрт төрийн далбааг мандуулсантай барьцаж хуушуур бас үнэд орж л дээ.... Хүмүүс тэгээд хуушуур авах гэж 2 цаг дугаарлаж зогссон гэх юм. Гэртээ очоод л хуушуураа хийгээд идэж болмоор доо.
За за, баахан л хадуурлаа. Энэ жилийн наадам миний нүдээр иймэрхүү л янзтай харагдаж байна.

Маргааш наадам буюу нэг жил ямар хурдан өнгөрөө вэ?

Маргааш наадам... Жилийн жилд л баяр, наадамаар ажил дээрээ өнждөг юм даа. Баяр гээд баясаад байх ч юм алга. Хүмүүс амарч байхад би ажилтайгаа зууралдаад л... Гэхдээ ямар ганцаараа ажиллаж байгаа биш дээ.. Баяр наадмаар ажилтай байдаг эмч, цагдаа, гал команд, цахилгаан станцийнхан, автобусны жолооч нар гээд хүмүүс байж л байна...
Бодоод байсан чинь наадам гэж бас их сонин баяр шүү. Гурван хоног цэнгэлдэх хүрээлэндээ барилдана. Бөхчүүд нь тэгээд аймаар бүдүүн, гүзээ нь унжсан бов бор пөөвийсөн юмнууд. Манай үндэсний бөхчүүд бов бор бол Японы сумочид хөөсөн гурилын мантуу шиг цаган мантайсан юмнууд... Бор цагаанаараа л ялгагдаж байх шив дээ. Ер нь үндэсний бөх, японы сумогийн бөхчүүд нэг л хачиан. Морь уралдуулж байна гээд баахан жаахан хүүхдүүдийг тоостой хутгаж хаяна. Уралдааны морь унаж байгаа хүүхдүүд хамгаалалтын ямар ч хувцас хунаргүй. Мориноосоо унаж бэртэл авна. Заримдаа уяа сойлго нь таараагүй морь бахардаж үхнэ. Өнөөдөр болсон мориний уралдааны үеэрх эхнээсээ хэд хэдэн морь бахардаж үхсэн гэж байна. Ингэж амьтан тамлаж юугаа хийнэ ээ. Дээр нь "Морьтой ч болоосой" киноны нэг сюжетийг яг давтана даа. Уралдах уу? Уралдая гэдэг шиг. Мориний хажуугаар бас жийпнүүд сүнгэнээд... Монгол морь, америк, японч жийпний хэн нь хурдан бэ гэж байгаа юм шиг....
Харин харваач нарыг бол өөлөөд байх юм алга. За за, гэхдээ хэзээнээсээ уламжлагдаад ирсэн үндэсэний спортоо өөнтөглөөд яах ч юм билээ.

Ингэхэд цаг хугацаа хурдан өнгөрч байна шүү. Яг нэг жилийн өмнө юу болж байлаа гэж бодлоо. Яг л өчигдөрхөн болоод өнгөрсөн юм шиг санагдав. Бараг жилийн өмнө бичиж байсан нэг шүлгийг компьютераа ухаж байгаад оллоо.

Долоон сарын дурлал минь

Догдлуулан байж надад ирсэн

Долоон сарын дурлал минь чи хаа байна

Доголон нулимстай минь орхиод

Дурсамж дүүрэн дурлалаа үгүйлж байна би.

Одоо эргээд уншаад үзэхэд их л гунигтай өнгө аяс харагдаж байна. Яахав дээ, энэ шүлгийг л бичиж байхдаа нэг иймэрхүү л гунигтай, сэтгэл санаа жаахан гундуухан байж л дээ. Харин одоо бол байдал өөр шүү. Хүүхэдтэйгээ цагийг гоё өнгөрүүлж байгаа.

Германчууд монголын тухай...

Монголд болсон үйл явдлын талаар Германы Дойче Вилле радио телевизийн албан ёсны сайтал дараах мэдээлэл гарсаныг олж уншлаа."Германы долгион" буюу "Дойче Вилле" радио телевиз нь Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Бонн, Берлин хотод байрлаж теле, радио, интернэт нэвтрүүлгийг дэлхийн 30 гаруй хэлээр нэвтрүүлдэг юм. Дойче Вилле –ийн орос хэлээр нэвтрүүлэг явуулдаг хэлтэсийн тоймч Сергей Ромашенко Монголд болсон үйл явдлын талаар Германы сонин, хэвлэл хэрхэн мэдээлсэнийг тоймлон бичжээ.
Энэ мэдээллийг www.dw-world.de сайтад орж үзэж болно.
1. Монголд гарсан хүчирхийлэлийн дараа ардчилалын хямрал гарч болзошгүй.
2. Монголын ардчилалд анхаарал дутагдаж байна.

“Люксембург ворт” сонинд, урьд нь Монголын эзэнт улсын дэлхийн хамгийн хүчирхэг орон байлаа. Чингисхааны хойч үе хятадыг ч эзэмшилдээ байлгаж байсан. Харин өнөөдөр Монгол улс хүний анхаарал төдийлөн татдаггүй дэлхийн улс төрийн газрын зураг дээрх цагаан толбо болж үлджээ. Гэхдээ Монгол улс 1990 оноос хойш ардчилсан замаар явж байгаа юм. Ням гаригт Монголд болж өнгөрсөн маргаантай сонгуулийн дараа 4 хоногийн онц байдал зарласан юм. Энэ бол Монголын залуухан ардчилалд хүнд цохилт болж байна. Сонгуульд ардчилсан нам ялагдсаны дараа сонгуулийн үеэр өрсөлдөгч нь мэхэлсэн гэж байгаа ч нотолгоогүй гомдол гаргаж байна.

Өнөөгийн хямралын гол шалтгаан нь юу вэ? Байгалийн баялаг ихтэй энэ оронд Москва эдийн засгийн тусламж үзүүлэхээ болисоны дараа хүн амын гуравны хоёр нь ядуу тарчигхан амьдарч байна. Гэхдээ монголчуудын оюун санаанд эрх чөлөө, ардчилал, соёлын маргаан гэх зэрэг ойлголтууд гүн гүнзгий суужээ. Эцэст нь 3-рт, олон улсын зүгээс Монголд анхаарал дутагдаж байгаа юм.

Ерөнхийдөө Монголын ардчилал дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн зүгээс, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн анхаарал, барууны орнуудын хөрөнгө оруулалтад дутагдаж байна.

Будепешт хотод хэвлэгдэн гардаг зүүний либерал үзэлтнүүдийн “Непсабадшаг” сонинд Монголд болсон эмх замбараагүй байдлыг 2006 оны намар Унгарын барууны хэт үндсэрхэг сөрөг хүчний зохион байгуулсан үйл явдалтай харьцуулжээ. Иймэрхүү үйл явдлын цаана үргэлж: бухимдсан ард түмэн, үзэн ядалт бас хуйвалдааны тухай сүржин онол байдаг. Мэдээж, наад зах нь сонгуулийн үеэр мэхлэлт хийхэд бэлэн байж мэдэх юм гэсэн сэжиглэх хүмүүс, бас өөрсдийн улс төрийн үзэл бодолдоо хүрч чадаагүй хүмүүс эвдэн сүйтгэх, галдан шатаах үйлдэл хийдэг.

Эцсийн дүндээ Улаанбаатарт намын төв байрны гадаа жагссан хүмүүсийг сонгуулийн үеэр гарсан зөрчил биш, харин 15 хувийг аль хэдийнэ давсан инфляц, ажилгүйдэл, тогтмол муудаж байгаа амьжиргааны түвшин авч ирсэн юм. Ийм л дүр зураг бас зүүн европт бий болоод байгаа.

Түүнээс гадна Deutsche Welle сайтад “Sьddeutsche Zeitung” сонинд хэвлэгдсэн мэдээлэлд Виктор Кирхмайера тойм хийжээ. Хүчирхийлэлийн дараа Монголд ардчилалын хямрал нүүрлэж магадгүй юм гэж дүгнэжээ. Тус сонинд Монголд болсон сонгуулийн үр дүнгээс үүдсэн эмх замбараагүй байдлын тухай бичсэн байна.

Телевизийн дэлгэцээр гал түймэр харсан тайлбарлагч нар Чингисхааны үр садыг дурсжээ. Өнөөгийн монголчуудын тухай ерөнхий ойлголт хэддүгээр зуунаас эхлэн бидэнд ирсэн нь чухал биш, орон сууц шатааж байгаа эртний монголчуудын дүр бидэнд өнөөдөр ч хадгалагдан үлджээ.
Өнөөг хүртэл Монголд хүчирхийлэлгүйгээр хэд хэдэн удаа ардчилсан байдлаар эрх баригчид солигдож иржээ. Саяхан болж өнгөрсөн сонгуулийн өмнө инфляц өндөр байгаа, байгалийн баялагаас олох орлогийг хэрхэн хуваан, хуваарилан авах вэ гэдэг асуудлаар маргаан мэтгэлцээн дээд цэгтээ хүрээд байсан юм.

Ардчилсан нам, Иргэний эвсэлийн хамтран МАХН ын эсрэг гаргасан сонгуулийн үр дүнг будлиантуулсан гэсэн гомдолыг хараат бус хороо л шалгах хэрэгтэй биз ээ.Хүчирхийлэлийн дараа гарч болзошгүй ардчилалын хямрал гарахаас ингэж л сэргийлж чадна. Түүнээс гадна жагсагчдын дунд санаатайгаар эвдэн сүйтгэгч, бусниулагчид нэвтрэн орсон гэдэг мэдээллийг ч бас шалгах хэрэгтэй юм.

Миний амьдралын түүх

6 сарын 25-нд номын дэлгүүр орлоо."Интер ном" номын дэлгүүр засварын ажил хийгдэж байгаа болохоор залны зохион байгуулалтаа түр зуур өөрчилсөн байлээ. Засварын ажил болж байгаа хэсэгтээ битүү хаалт хийж, хэрэндээ л үйлчлүүлэгчдийн тав тухыг хангах гэж хичээсэн нь илт. За тэгээд ямархуу ном байна гэж нэгд нэгэнгүй харлаа. Сүүлийн үед дэлхийн сонгодог уран зохиол гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн роман, тууж, зохиол бүтээлээс нэлээн хэвлэгдэж байгаа юм байна. Александр Дюмагийн "Монте Кристо гүн", "Шадар гурван цэрэг" романуудыг дахин хэвлэсэн байна. Хуучин хэвлэгдэж байсан энэ боть номнуудыг дахин хэвлэж байгаа нь зөв гэж бодлоо. Америкийн визийг ингэж авдаг юм гэсэн авсаархан ном гарсан байна лээ. АНУ ын элчин сайдыэн яамны консулын хэлтэст виз хүссэн хүмүүсийн ярилцлаганд хэрхэн орсон тухай дурсамжаар бүрдсэн номыг MNED номын дэлгүүрт нь зогсож байгаад л уншаад дуусгачихсан. Уншиж дуусаад эвтэйхэн байранд нь буцаагаад тавьчихсан гэж байгаа. Иймэрхүү номыг худалдан аваад байх шаардлага байхгүй л гэж үзсэн дээ ингэсэн хэрэг. Харин яахав ганц удаадаа бол уншаад л өнгөрсөн. Дараа нь хүүхдийн номын тасаг, сурах бичиг өрсөн тасагийн нь алгасаад 2-р давхарт нь гарлаа. Гадаад хэлний сурах бичиг төрөл төрөлөөрөө байна лээ. Ямархуу ном авдаг юм билээ гэж бодож хэсэг тээнгэлзэж байтал АНУ ын тэргүүн хатагтай асан Хилари Клинтоны "Миний амьдралын түүх" гэж ном нүдэнд туслаа. Энэ номыг хойно оюутан байхдаа Орос хэлээр хэвлэгдсэн байхыг нь хараад авах юм сан гэж шүлсээ гоожуулаад өнгөрч байлаа.Тухайн үед яагаад ч юм бэ энэ номыг худалдан авч чадаагүй л юм даг. Тэгээд харин Монголоор орчуулсан байхаар нь авчихлаа. Анх 2006 онд Монголд хэвлэгдэж байжээ. 208 онд Мон-Судар хэвлэх үйлдвэр дахин гаргасан байна. Амьдарч байгаа нийгэмдээ сайхан зүйл бодитоор хийж бүтээсэн хүнээр бахархах сэтгэл өөрийн эрхгүй төрлөө. Үнэхээр өөрийнхөө явцуу эрх ашгийн төлөө биш, харин бусад хүмүүсийн төлөө, нийгмийн хөгжлийг ганц алхам ч гэсэн урагшлуулахад хүчин зүтгэлээ оруулсан хүний дурдатгал номыг одоо уншиж байгаа.

Батмөнх гуай

Энэ өдрүүдэд Монголчууд Ж.Батмөнх агсаныг эргэн санаж байгаа бололтой. Өдрийн сониноос ийм мэдээлэл олж уншлаа.

Гэртээ харих замд...

Өчигдөр ажил уул овоо шиг их байлаа. Шөнийн нэг цаг хүртэл ажил дээрээ байсан. МАХН-ын ойр орчимд болж байгаа эмх замбараагүй байдлыг шууд дамжуулж байгааг үзлээ. Албан үүргээ биелүүлж байгаа сэтгүүлч нарыг өрөвдлөө. Хэд хэдэн телевизийн зураглаач тархиа хагалуулсан, сурвалжлагчид чулуунд оногдож хөнгөн гэмтэл авсан. Монголын өдөр тутмын Өнөөдөр сониний гэрэл зурагчин залуу толгойн яс нь цөмөрөөд гэмтэлийн эмнэлэгт бие нь маш хүнд байдалтай байна. Халуун цэг дээр ажиллаж байгаа цагдаа нар дээрээс өгсөн үүргийг л биелүүлж байгаа болохоор тэднийг буруутгаад байх шаардлага байхгүй гэж бодож байна. Улс төрийн зорилготой эхэлсэн жагсаалд оролцсон хүмүүсийн нэлээд хэсэг нь үймээнийг далимлуудаад дээрэм тонуул хийжээ. Зурагтаар шууд нэвтрүүлэг үзэж байгаа манай ажлын газрын зарим хүмүүс буун дуу, цус нөж хараад "Яанаа, боевик кино, эсвэл олон улсын мэдээгээр үзүүлдэг Ирак, Афганиста, эсвэл Израилийн Газын зурвас шиг л санагдаж байна" гэж дуу алдаж байсан.

Эмх замбараагүй байдалд оролцсон хүмүүс сүүлдээ хэнийг ч хамаагүй зодож нүдэж, юу ч хамаагүй эвдэж сүйтгэхэд бэлэн байсан гэдэгийг өөрийн биеэр мэдэрсэн. Шөнийн нэг цагийн үед гэртээ харихаар ажлаа гарсан. Гэр нь нэг зүгт байдаг ажлын газрынхаа нэг бүсгүйтэй хамт явсан юм. Улсын төв музейн ойролцоо иртэл машин зам дээр энд тэнгүй хэсэг бүлгээрээ залуучууд зогсож байх юм. Машин зам эзэгнэсэн хүмүүс юу хийж байгаагаа сүүлдээ ухамсарлахаа больсон байх. Машины руу дайрахаар завдаж араас чулуу шидсэн. Уушиг зүрх амаар гарчих шахсан. Шулуухан яваад гэртээ хүрч болох байсан ч арга буюу зам буруулж хотын хойд хэсэгээр тойруу замаар явж гэртээ ирсэн дээ.Гэртээ орж ирэхэд манай гэрийнхэний санаа амарсан даа.

Монголын тухай гадныхан

Монголд өрнөж байгаа үйл явдалд гадаадын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд нэлээд анхаарал тавьж, мэдээлж байна. BBC, Риа-Новости, Итар-Тасс, Вести, НТВ, Ройтер, Дойче-Вилли гээд олон эх сурвалжууд болж өнгөрсөн баримтыг л дурьдсан байна. Гадаадын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр цацсан мэдээлэлд задлан шинжилсэн, юу гэж дүгнэсэн нь л сонирхол татаж байна. Хайсаар байгаад "Монголын сонгууль - Оростой хамтран ажиллах боломж" нэртэй нийтлэлийг Риа Новости агентлагийн эдийн засгийн тоймч бичжээ. Монголд болж байгаа үйл явдалд Оросууд хэрхэн хандаж ямархуу байр суурьтай байгаа нь эндээс тодорхой байна.

Олег Митяев, экономический обозреватель РИА Новости.

Выборы в Монголии – шанс на сотрудничество с Россией

В Монголии на прошедших 29 июня парламентских выборах, по предварительным данным, с подавляющим преимуществом победила Монгольская народно-революционная партия (МНРП), ориентированная на тесное экономическое сотрудничество с Россией. Это дает шанс российским компаниям увеличить свое присутствие в этой стране. Однако проигравшая выборы оппозиция не хочет признавать их результатов.

Монголия обладает богатейшими минеральными ресурсами (медь, золото, уголь, уран). При этом страна является одной из самых бедных в регионе: размер ВВП на душу населения составляет $3,2 млрд. Неудивительно, что главные соперничавшие на выборах в Великий государственный хурал (парламент) партии активно обещали населению возможность получить часть доходов от природных богатств страны. Лидер оппозиции - Демократической партии Монголии - Цахиагийн Элбэгдорж привлекал голоса избирателей правом получить «долю от природных богатств» в размере 1 млн тугриков ($860 долл.). Но правящая МНРП (существующая с момента образования Монголии в 1921 году и имевшая перед выборами шаткое преимущество в парламенте) оказалась щедрее: она обещала каждому монголу по 1,5 млн тугриков ($1300) из фонда «Дары родины».

Так и или иначе, по предварительным данным, убедительную победу одержала МНРП. Из 76 мест в хурале ей, по меньшей мере, достанется 44 места, что дает ей возможность самостоятельно сформировать новый кабинет во главе с ныне действующим премьером Санжийном Баяром.

Санжийн Баяр относительно недавно, в апреле этого года, был в Москве и основным лейтмотивом его визита, было возрождение и расширение экономических связей между двумя странами. До распада СССР примерно 80% внешнеторгового оборота Монголии приходилось на Советский Союз. Период же, когда в России и Монголии начались экономические и политические преобразования, оказался потерянным для внешнеэкономических связей двух стран. Если в 1990 году товарооборот между двумя странами доходил до $840 млн, то в середине 1990-х он упал ниже $200 млн. Место распавшегося СССР в Монголии быстро заняли зарубежные конкуренты, в первую очередь - Китай и Япония, заполонившие страну потребительскими товарами.

Но в 2000-е годы в российско-монгольских экономических отношениях вновь наметилась положительная динамика. Сейчас товарооборот между двумя странами растет на 20-25% ежегодно. Пока по объему он все еще уступает уровню советского периода, достигнув в 2007 году $667 млн. Но при нынешних темпах роста совместная задача двух стран вывести товарооборот на уровень $1 млрд к 2010 году выглядит вполне выполнимой.

Основными российскими активами в Монголии на сегодняшний день по-прежнему остаются совместные предприятия, построенные около полувека назад: предприятия цветной металлургии - «Эрдэнэт» и «Монголросцветмет» - и Улан-Баторская железная дорога, которые дают около 20% всего ВВП Монголии.

Переговоры об активизации сотрудничества в рамках этих СП велись в апреле в Москве. Кроме того, нынешнее руководство Монголии готово передать "Роснефти" более ста АЗС на территории страны при сохранении нынешних цен на топливо. (Монголия на 90% зависит от поставок российских нефтепродуктов.)

Однако крупным российским компаниям хотелось бы напрямую инвестировать в еще не разработанные месторождении полезных ископаемых Монголии. Не исключено, что в результате победы МНРП на состоявшихся выборах России может достаться золотомедное месторождение Оюу-Толгой (оцененные запасы - 30 млн тонн меди и 8 000 тонн золота), интерес к которому проявляли "Русал", "Норильский никель" и другие российские компании. Кстати, именно по инициативе кабинет Баяра канадская компания Ivanhoe Mines потеряла контроль над Оюу-Толгоем.

Кроме того, в ближайшее время будет решаться судьба одного из крупнейших в мире угольных месторождений Таван-Толгой (по оценкам, около 6 млрд тонн угля, 40% которого приходится на коксующийся). Этим месторождением интересовались "Северсталь", "Ренова" и "Базэл".

Еще большие перспективы сулит совместная разработка урановых месторождений в стране. По запасам урана Монголия занимает одно из лидирующих мест в мире: вероятные запасы атомного топлива в стране составляют 1,4 млн тонн. Крупнейшие месторождения Монголии - Дорнодское и Гурванбулганское, в недрах которых, по предварительным расчетам, содержится не менее 40 тыс. тонн урана.

На Дорнодском месторождении с 1989 по 1996 год уже работало совместное российско-монгольское предприятие по добыче урана. Однако спустя семь лет оно было закрыто, так как тогдашние цены на уран не покрывали расходов на его добычу. Сейчас же с рентабельностью добывающего предприятия не должно быть проблем: цена за фунт оксида урана уже находится на уровне $60, а к 2010 году, по оценкам, составит не менее $90. В основу сотрудничества может быть положена прежняя схема: в Монголии уран будет добываться, а на территории России на Приаргунском производственном горно-химическом объединении (ППГХО) в Забайкальском крае - проходить обогащение.

Однако, в любом случае, России придется выдержать серьезную конкуренцию в борьбе за вышеназванные проекты с зарубежными конкурентами, в первую очередь, из Китая и Японии. Однако явный проигрыш на выборах в хурал Демократической партии Монголии, ориентирующейся исключительно на Запад, существенно ослабил позиции западных компаний в борьбе за монгольские активы.

Поэтому не удивительно, что через два дня после выборов в парламент проигравшая оппозиция стала добиваться силового пересмотра результатов выборов, собравшись около здания МНРП в Улан-Баторе и устроив попытку очередной «оранжевой» революции.

Центральная избирательная комиссия Монголии пока официально не объявила победителя прошедших парламентских выборов.

Мнение автора может не совпадать с позицией редакции.

Итгэж байна.

Өчигдөр болсон үйл явдалд үнэхээр харамсаж байна. Социалист нийгмээс ардчилсан нийгэм руу тайван замаар орж чадсан. Харин энэ жил сонгуулиас болоод үймээн дэгдэж, хүний амь үрэгдлээ. Монголчууд бид цөөхүүлээ. Монголын улс төрчид энэ хямралын үеэр хүлээцтэй байж, энхийн замаар асуудлаа шийдээсэй. Чоно борооноор гэгчээр хулгайч нар банк дээрэмдсэн, Соёлын төв өргөө, Уран зургийн галерей, Морин хуурийн чуулга, Хүүхдийн номын сан гээд олон газар сүйдлээ. Монголын урлаг соёлын олон чухал бүтээл шатсан, хулгайлагдсан байх даа гэсэн хардлага төрж байна. Хамгийн гол нь улс төрчид одоо тулгараад байгаа асуудлыг энхийн замаар, харилцан буулт хийж шийдээсэй. Одоо Монголд зөвхөн Үндэсний олон нийтийн телевиз л дангаараа ажиллаж байна. Бусад арилжааны телевизийн үйл ажиллагааг түр зогсоогоод байна. Монголын арилжааны телевизийн удирдлагууд ерөнхийлөгчийн зарлигийг дагах нь зөв гэж үзсэн тухай news.mn дээр бичсэн байна. Улс төрийн хямрал бушуухан ард үлдэж хоцороосой. Монголд гэгээн сайхан ирээдүй ирнэ гэдэгт би итгэж байна.